Amatör Telsizcilik Pratikleri


10 ay önce - 16 dakika okuma süresi
Bu yazı Fatih Mehmet Güleç tarafından hazırlanmıştır. Orjinal yazıya gitmek için tıklayın.

Amatör telsizcilik üzerine bir çok yerde parça parça harika bilgiler var. Ancak yeni başlayanlar için ilk başta öğrenilmesi gerken konuları burada bir araya getirdim. Şu başlıkları inceleyeceğiz :

  1. Role, Cross ve Diğer Önemli Kavramlar
  2. Telsiz Ayarları
  3. Çıkış Yapma Pratiği ve Bazı Q kodları
  4. Satın Alma Rehberi

1.Role, Cross ve Diğer Önemli Kavramlar

El telsizi ile konuşmak istediğiniz frekansı cihaza girerek aynı frekanstaki diğer insanlarla görüşmeye başlayabilirsiniz. Ancak daha uzaklarla görüşmek ve görüşme kalitesini artırmak için bilmeniz gerekenler var.

Çıkış Gücü : El telsiziniz ile konuşmaya başladığınız zaman anteninden bir yayın yapılır. Bu yayının gücü, sizin ne kadar uzağa gönderebildiğinizi belirleyen önemli bir etkendir. Yönetmelik ile el telsizleri maksimum 5 watt gücünde çıkış yapılmasına müsade edilmiştir.

Anten : Telsizin yayın yapabilmesi için bir anten ihtiyaç vardır. Antenler yayın yapılan frekans ile uyumlu olmak zorundadır. Bir antenin bulunduğu konum ve büyüklüğü daha uzağa yayın yapabilmenizi sağlar. Kazanç ise antene telsiz tarafından iletilen gücün hangi oranda havaya yansıtıldığını ifade etmektedir. Bu açıdan bakıldığında en iyi kazanca sahip, 4-5 metrelik ve yüksek bir yere konumlandırılmış bir anten harika işler çıkarabilir. Yeterli bir güç ile böyle bir antenden çıkış yapıldığı zaman UHF ve VHF’de coğrafi koşullara bağlı olarak 300-400 km mesafeye kadar iletişim kurulabilir.

Role : Bir frekanstan aldığı yayını bir başka frekansta tekrarlayan sistemlerdir. Sizin el telsizi ile çıkış yaptığınız yer ve güç bir başka noktada sesinizin duyulmasına yeterli olmayabilir. Ancak roleye ulaşmanız yeterli olacaktır. Böylece siz roleye ulaştıktan sonra yayınınız aynen daha güçlü, daha güzel ve yüksekte bir anten tarafından iletileceği için çok daha uzaklara erişme şansınız olacaktır. Role mantığının da kavranılması gereken önemli nokta, çıkış yaptığınız ve dinlediğiniz frekansların farklı olmasıdır. Role eğer sizinle aynı frekansta yayını tekrarlarsa, hemen ilk saniye sizden daha güçlü bir şekilde sizin yayınızı basacağı için sizin ilerleyen iletişimleriniz roleye ulaşmayacaktır. Aynı frekansta iki ayrı çıkış olacağı için bu iki çıkıştan güçlü olan diğerine baskın gelecek, ve sizin çıkışınız roleye kadar rolenin kendi yayını yüzünden ulaşmayacaktır. Bu durumu önlemek için örneğin Ankara rolesi 145.075 frekansından gelenleri 145.675 frekansından yayınlamaktadır. UHF üzerinden çalışan bir rolede ise örnek olarak Aydın’da 439,275 MHz. frekansında hizmet veren role -7.600 KHz shift ile erişilmektedir.

Offset ve Shift : Role üzerinden konuşma yaparken dinleme frekansına göre hangi yönde (Shift) ne kadarlık bir fark (Shift) ile gönderim yapılacağını belirlemeye yarar. Örneğin Ankara Rolesi için frekans 144.675, shift – ve offset 600 olarak belirlenmiştir. Bu ayarlara göre yapılandırılmış bir telsizde çıkış yapılırken telsiz otomatik olarak 144.675 frekansından -600 Hz ile 145.075 üzerinden çıkış yapacak, sesiniz 144.075 ile roleye ulaşacak ve role bu gelen sinyali 144.675 üzerinden yayınlayacak ve diğerleri sizi 144.675 üzerinden duymuş olacaktır.

Squelch ve Tone : Telsizini ayarladığınız frekansta ara ara anlamsız sesler duyabilirsiniz. Özellikle şehir ortamında led aydınlatmalardan tutun da, jeneratör motoru gibi güçlü motorların oluşturduğu “gürültü” sebebiyle bu sesleri duyarsınız. Bu seslerden kurtulmanın birinci yolu düşük güçteki bu gürültüleri elemektir. Hangi seviyenin altını eleyeceğinizi telsizlerinizdeki Squelch -SQL (Türkçe :susturma) ayarı ile yapabilirsiniz. Ancak tek başına SQL kullanımı, uzaklardan gelen sinyallerin de gürültü olarak algılanmasına sebep olabilir. Bundan kurtulmak için, yayın yapan ve dinleyen telsizlerin ortak bir değer ile gönderim yaparken yayının içine kulağın duyamacağı bir değerde tone eklemeleri ile çözüm bulunabilir. Diğer bir ifade ile bir telsiz belirlenen bir frekansta yayın yaparken yine önceden belirli bir tonda yayın içine kulağın duymayacağı basit bir sinyal ekler, yayını alan telsizde sadece bu tone bulunan yayınları geçirerek telsizin hoparlörüne verir. Böylece gürültü ile ilgili sorunlar tamamen çözülmüş olur. Ankara Rolesin tone 88.5 olarak ayarlanmıştır. Detaylı bilgi için tıklayın.

Cross : Roleye çok benzer bir mantığı olsa da, asıl görevi VHF-UHF arası dönüşümdür. Ayarlanan iki frekanstan herhangi birinden gelen sinyali diğerinden yayınlar. Pratikte role daha büyük bir kurulum ve alt yapıyı ifade ederken, CROSS bir araç telsizi ile anlık iletişim problemlerini çözmek için kullanılır.

Simplex : Role dışında arada bir aracı olmadan doğrudan yapılan görüşmelerdir.

PTT : Push To Talk – Telsizlerdeki mandal olarak isimlendirilen, çıkış yapılmak için basmanız gereken düğmenin adıdır. Bazı belgelerde ingilizce olarak geçtiği için paylaşılmıştır.

EchoLink : Internet üzerinden sabit bir frekansı dinlemeye yönelik kurulmuş bir alt yapı ve mobil uygulamanın adıdır. Echolink yayını yapan bir kişi, internete bağlı bir bilgisayar üzerinden kurduğu yazılımla internetten gelen sesleri bir telsiz aracılığı ile havaya aktarır, havadan gelen sinyalleri de internete aktarır. Böylece kişiler örneğin Ankara’da olmasalar bile internet üzerinden Ankara rolesi üzerinden Ankara Rolesine telsiz ile ulaşabilen kişilere ulaşabilir, görüşme yapabilir. Pratikte telsiz ayarlarınızın test edilmesi için de kullanılabilir. Örneğin Ankara Rolesine EchoLink üzerinden cep telefonu ile bağlandıktan sonra telsiziniz ile role üzerinden çıkış yaptığınızda sinyalin Role’ye ne kadar kaliteli ulaştığını EchoLink üzerinden dinleyebilirsiniz.

2. Telsiz Ayarları

Bu başlık altındaki anlatımlar Baofeng telsizleri esas alınarak hazırlanmıştır. Ancak farklı marka telsizlerde de teknikler aynı kalıp sadece menü erişimleri değişmektedir.

VOX :Voice Operated Transmission – Telsiz çıkış butonuna basmadan, ses olduğu anda yayına geçmesini sağlar. Piyasada bulunan bebek telsizleri bu mantıkla çalışmaktadır.

W/N :Wide/Narrow – Kullanılan frekansta yayın genişliğini ifade eder. Çıkış sinyali ayarlanan frekansın biraz altı ve biraz üstünde bir bant üzerinde gönderilir. Bant genişliğinin artırılması, komşu frekanslara taşma ile sonuçlanabilir.

SQL :Squelch seviyesini ayarlanır. Toplam 10 seviye bulunur, tavsiye edilen değer 5’tir.

STEP : Frekans atlama aralığıdır. 2.5, 5, 6.25, 10, 12.5, 20 ve 25kHZ gibi değerlere ayarlanabilir. Bu ayara göre frekansınızı tuşlardan yazdığınız zaman otomatik olarak ayarlayacaktır. Örneğin 446.09375 frekansını ayarlamak için STEP 6.25 KHz olarak girilmelidir.

TXP : Çıkış gücünü ayarlarsınız. Çoğu telsizde doğrudan watt değeri girmek yerine yüksek çıkış için High, düşük çıkış için Low terimleri kullanılır.

OFFSET :Frequency shift, Role ayarları için çıkış yaparken ne kadar aşağı ya da yukarı frekans kayması olacağını belirlersiniz.

SFT-D :Direction of frequency shift – Role üzerinden görüşme yapılırken OFFSET kadar bir kaymanın hangi yönde olacağını belirlersiniz. + ya da – olarak girilebilir.

ABR : LCD ekranın parlaklığını ayarlar.

TDR :Dual watch/dual reception – Her iki kanaldan da aktif dinleme ve gönderme yapılmasına ilişkin bir ayardır.

TOT :Timeout Timer – Mandala basıldığı zaman en fazla ne kadar süre çıkış yapılacağını belirlemenizi sağlar. Böylece uzun gönderim yaparak hem çıkış aygıtlarını fazla yormanıza engel olabilir, hem de hatayla mandala basıldığı durumlarda uzun süre çıkış yaparak pilin tükenmesinin önüne geçmiş olursunuz.

DTMFS :Dual Tone Multi-Frequency – Çift-Ton Çoklu Frekans – Telefon tuşlarına basıldığında duyulan sese benzer şekilde, bir elektronik cihaza uzaktan erişmek ve kontrol etmek amacıyla kullanılan kodlama sistemidir. Böylece sinyal gönderirken, bir elektronik cihazın algılayacağı şekilde sabit tonlar sinyale yüklenir ve karşıdaki alıcı kendine gelen veriye göre görevini icra eder. Örneğin ANTRAK röleleri bu şekilde configure edilebilir.

DTMFST :The DTMF tone of transmitting code – DTMFS işlevlerinin hoparlör üzerinden duyulmasını ayarlayan menüdür.

CT – CTCSS / DCS :Continuous Tone Coded Squelch System – Devamlı Ton Kodlu Susturma Sistemi – Ortak olarak belirlenen bir ton değerinin gönderilen sinyale eklenmesi ve karşı taraftakilerin sadece bu tone değerine sahip sinyalleri telsiz hoparlörüne iletmesini ifade eden sistemdir. DCS – Digital Code Squelch ise aynı işlevin veri aktarımı için kullanımıdır.. Detaylı bilgi için tıklayın.

R-DCS :Reception Digital coded Squelch – Alım sırasında kullanılacak DCS tone değerini ayarlamanızı sağlar.

R-CTS :Reception Continuous Tone Coded Squelch – Alım sırasında kullanılacak CTCSS tone değerini ayarlamanızı sağlar.

T-DCS :Reception Digital coded Squelch – Gönderim sırasında kullanılacak DCS tone değerini ayarlamanızı sağlar.

T-CTS :Reception Continuous Tone Coded Squelch – Gönderim sırasında kullanılacak CTCSS tone değerini ayarlamanızı sağlar.

SC-REV :Scan resume method – Tüm frekansları tarayarak sinyal bulduğu anda duran sistemdir. Böylece hangi frekansta konuşma olduğunu tespit edebilir, görüşmeye başlayabilirsiniz.

3. Çıkış Yapma Pratiği ve Bazı Q Kodları

Özellikle role üzerinde çıkış yapılırken, bizi onlarca farklı insanın dinleyebileceği, frekansın ortak bir kullanım alanı olduğu ve yasal mevzuata uygun çıkış yapmamız gerektiğini unutmamalıyız. Aslında bu kurallara uymak çok da zor değil. Konuşurken uzun süre anlatım yerine kısa kısa ifadeler kullanılmalı. Ve kesinlikle konuşma başlangıcı ve sonunda çağrı kodları ifade edilmelidir. Mikrofon veya el telsizini ağza beş santim uzakta tutarak ve bağırmadan konuşulmalıdır. Aksi halde gönderinizin anlaşılırlığı bozulur.

Basit bir görüşme (QSO) şu şekilde olabilir :

Kişi A : TA2IZE TA2IZE, çağrı yapan istasyon TA2MLT

Kişi B : TA2IZE dinliyorum.

Kişi A : Zafer bey nasılsınız?

Kişi B : …..

Kişi A : Konuşan istasyon TA2MLT, karşı istasyon TA2IZE, 73

Kişi B : 73

Konuşmalarda ara ara Q kodları kullanılır. Bunun temel amacı, telsiz ile iletişim süresini olabildiğince kısmak ve kalitesiz yayınlarda da anlaşılabilirliği sağlamaktır. Unutmayalım ki, yayın yaptığımız zaman bir çok başka telsizinde pil ömrünü etkilemekteyiz, ve acil durumlarda pil ömrü çok kritik olabilir. Dolayısıyla özellikle acil durumlarda frekansı çok dikkatli kullanmalı, olabildiğince net ve kısa ifadelerle iletişimi sağlamalıyız. Konuşma sırasında bazı önemli ve sık kullanılan Q kodlarının listesine erişmek için tıklayın.

4. Satın Alma Rehberi

Piyasada genel olarak kullanılan telsiz markaları :  Wouxun, Kenwood, Aselsan, Hyt, Kirisun, Icom, Hbs, TYT, Motorola, Baofeng

Yurt dışında telsiz alımlarında Gümrükte 22 Euro (2018 Şubat itibariyle uygulanan sınır değeri) üzerindeki paketlerin durdurulduğu ve vergi uygulaması yapıldığı unutulmamalıdır. Ayrıca satın alınan telsizin BTK tarafından onaylanmış listede olması gerekmektedir.

  1. Cihaz kesinlikle BTK nın listesinde olmalı
  2. El cihazlarında katolok değeri ve reel değeri (ÇIKIŞ Gücü) 5 W ın üzerinde olmamalı
  3. Batarya gücü önemli, Özellikle 1500 maH ve üzeri olmasına dikkat edilmeli,
  4. Cihaz seçiminde arkadaş çevremizin yoğun kullandığı cihazları tercih etmemiz durumunda özellikle ortak icra edilen faaliyetlerde batarya desteği alabiliriz/verebilir (yardımlaşma)
  5. İmkanımız var ise evimize ve aracımıza ayrı ayrı olmak üzere mobil cihaz almalıyız, bu durumda mobil cihazlarda izin verilen çıkış gücü daha yüksek olduğundan el cihazı ile ulaşamadığımız ve duyamadığımız noktalara ulaşabiliriz, duyabiliriz.
  6. Evlerimizde mutlaka çatı anteni kullanmaya dikkat etmeliyiz, bu durum bize daha uzak mesafelere ulaşma imkanı verecektir.
  7. Cihaz seçiminde ÇİN malı cihazlar ucuz olmakla birlikte nispeten kaliteli olanları da mevcut (Örn: WOUXUN), japon malı yada batı menşeli cihazlar tercih edilebilir.